محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني
19
تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )
وزنان از وخطاط مىسازند وريشهء بيخ آن را چون به قدر دو در هم بجوشانند مقيئ قوى است ومصلحش برگ عناب وتمام وبدلش وصندل سرخ ونصف آن گل سرخ ودانهء ارغوان در ادويه عين قائم مقام تشمينرج است از اقو بيونانى تخميست سياه ومدور وتلخ ودر ميان گندم وعدس مىباشد وبه فارسي سيهك نامند ملين ومحلل وضماد أو با سركه جهة أو رام صلبهء حاره وتسكين درد آن وروى الغذا ونفاخ ومورث قولنج ريحى ومصلحش سركه ممزوج به شيرينى أرنب برى به فارسي خرگوش نامند وعربي ثمور گويند وارنب معرب از ارنيا مانيست وأو حيوانيست معروف وگويند مثل زنان حايض مىشود ومنقلب مىگردد نر أو به مادگى وبهترين أو سفيد است ودر أول سيم گرم ودر دويم رطب وگويند خشك است پوشيدن پوست أو مسخن بدن ومعتدل خلط وقاطع بواسير ومانع تأثير برودت در بدن وموى محرق وغير محرق أو جالس خون همهء اعضا وخون برشتهء أو جهة اسهال وقرحهء أمعاء ورفع سموم وطلاى خون كرم تازهء أو جهة كلف وبهق وبثوريكه آب سفيد از آن ترشح كند وخشكى وجوشش كه در سر به هم مىرسد وتسكن دردهاى كهنه ومغز سر أو كه مشوى باشد جهة رعشهء مرضى ولوك أو جهة اصلاح امراض لثه ودرد آن واعانت به رويانيدن دندان أطفال وخاكستر دماغ أو با بيه خرس وما العسل وبا آب پياز عنصل جهة رفع داء الثعلب وبنير مايهء أو را چون به قدر قيراطى تا نيم مثقال با سركه بنوشند جهة صرع وتحليل شير منجمد در معده وگزيدن أفعى وادويهء قتاله وسه قيراط وبا شراب بجهة تب ربع مجرب دانستهاند وطلاى أو جهة سرطان عجيب الفعل ودو مثقال أو را چون بنوشند جهة رفع سيلان رطوبات رحم وشكم وآشاميدن وحمول آن بعد از ظهر سه روز نيم مثقال مانع حمل زنان وزهرهء أو را تأثير به عكس پنير مايه است وجلوس در طبيخ أو جهة نقرس ومفاص وخوردن گوشت أو مولد خون غليظ وبهتر از خونى كه از گوشت گاو وبز وميش بهم رسد وبجهة بول در فراش وسلس البول ورعشه وفالج وامراض بارده نافع واصلاح أو پختن اوست به بخار آب وبا روغن وشبت ومضر محرور المزاج ومصلحش كاسنى وسركه وأنار ميخوش وچون مجموع آن را پخته تناول نمايند جهة حذر نافع وهر گاه مجموع آن را بسوزانند وسه مثقال آن را بنوشند جهة سنگ كرده مفيد وچون جوف آن را پاك نكرده در ظرفى بسوزانند وبا روغن گلسرخ طلا نمايند جهة رويائيدن موى سر بسيار مؤثر وضماد خاكستر استخوان أو محلل خنازير وبيه أو جهة شقاق ومنع ريختن مو وبول أو جهة حدة باصره وسركين أو بقدرو نيم درهم تا يك درهم شرئا جهة سلس البول وبول در فراش رفع وتعليق هر دو چشم أو مورث هيبت در نظرها ومؤلف تذكره گويد كه چون هفت روز هر روز دو جهة از مغز سر أو باد اوقيه شير تازه بنوشند منع سفيدى مو مىكند ومجربست ومؤلف جامع الأدوية گويد كه چون خصيهء أو را با نمك تلخ ورس نمكسود كنند ودودانك آن را سعوط نمايند جهة لقوه مجرب است وخوردن أو با روغن سداب جهة اخراج مشيمه آزموده است وبليناس گويد كه چون زهرهء آن را بنوشند خواب به مرتبهء بر أو غلبه كند كه تا سركه به أو ندهند واسنشاق نفرمايند به هوش نيايد وپنير مايهء أو را با سركه پادزهر جميع سموم مىداند وگويد چون زن فرج أو را پخته شاول نمايد در حال آبستن شود وهمچنين حمول سرگين أو را در اين باب بسيار مؤثر دانسته ونگاه داشتن كعب أو بجهة رفع چشم بدگويد مؤثر است أرنب بحرى حيوانيست صدفى شكل مايل به سرخى وما بين اجزاء أو چيزيست سبز مانند برگ اشنان وسر أو در صلابت مثل سنگ وآن منم قاتل است ودر نهايت حرارت واحراق وضماد كوبيده أو به تنهائى وبا تخم ابخره سترندهء موى وهمچنين طلاى روغن طبيخ أو وسوختهء أو جالى باصره ودندان وطلاب خون أو جهة گلف وبهق نافع است وخاكستر سر أو با بيه خرس وبه تنهائى جهة داء الثعلب بغايت مفيد است وابن تلميذ طلاى آن را جهة گزيدن زنبور سريع الأثر مىداند ارجيقن معرب از ارجيقنه يوناني وآن زرير است ارغامونى بيونانى قسمي از ماميثا است ارجن بعبرانى عنكبوتست اراة مصطكى است ارطاماسيا بيونانى برنجاسف است ارسطولوخيا بيونانى زراويد طويلست ارمانيا بيونانى لاجورد است ارسطا بيونانى نبات بزر النبج است ارماط درخت گاويست اريصادن بيونانى دويره است اريبان بلغة نام بهار است وأو غير روبيان است كه ما هي روبيان گويند ارنيقس يوناني فلفل است ارتينا بيونانى نوشادر است ارقون حناء است ارمانيون بيونانى بذر البنج است ارسانيقى وارسانيقون بيونانى زرنيخ زرد است اروسم واروسمين بيونانى تودريست اركض بيونانى حمص است وارباليص بعمرانى حمص است ارطوناس بيونانى طين قيموليا است أرقب به عربى تيس جلبيست اريدا بيونانى بمعنى بيخ نباتاتست اراطيس بيونانى نوره است ارونيس بيونانى نوعي از مرواست ارقلس بيونانى نمام بستاني است أربعة وأربعين اسقولو قندر ارزير به فارسي رصاص ابيض است ارقان اسم حنا است وروغن جلوز را نيز نامند ارجان اسم لوز البربر وروغن اوست ارطى بيونانى درخت عزب است ارما واروشيران واروشيردار ومرماموس است ارطيسا بيونانى عنقوو است ارمينافن بيونانى شمش است اربيس بيونانى عليق است اروتس بيونانى گرسنه است ارقليا خشخاش زيدي است ارومچك بتركى عنكبوتست اروك بتركى مشمس است ارپا بتركى شعير است ارعنيلم است عبراني بقلة الحيمقا است ارغول كافور موتى است ارا مونى بيونانى شقايق النعمان است ارشد مرفشيثا است اردم آذريون است ارقولس بيونانى اسم ابهل است ارمونيا